Республиканское общественное движение "Татарстан - новый век"

Программа (на татарском языке) - II. Демократия һәм федерализм

 

                             II. Демократия һәм федерализм

                          

 Татарстан Республикасының иҗтимагый-сәяси үсешенә илдә бара торган сәяси реформа зур йогынты ясый. Сәяси партияләр киңәя, арта, җәмгыять тормышында аларның катнашуы ешая. Демократик процедураларның роле үсә бара һәм гражданнарның аларга тартылуы көчәя. Фактта яңа сәяси чынбарлык барлыкка килә. Боларның барысы да «ТЯГ» хәрәкәтенең барлык структуралары, шул исәптән аның территориаль бүлекләре эшчәнлеге өчен стимул булырга тиеш.

Безнең уебызча, XXI йөз таләпләренә, сорауларына тиешле җавап табу һәм хәзерге дөнья цивилизациясенә кереп китү бары тик федерализм, халык үзидарәсе, кеше хокукларының һәм җәмгыять хокукларының гармонияле, гадел балансы һәм хакимият эшчәнлеген гражданнарның тикшерүдә тотуы принципларында төзелгән ачык демократик дәүләт кенә булдыра ала.

Демократия – халыкның хакимиятне сайлауда фундаменталь хокукыннан, шулай ук аңа идарә итү карарларын кабул итү процессына өзлексез тәэсир итү мөмкинлеген саклаудан гыйбарәт. Бу исә, үз чиратында,   җәмәгатчелек, шул исәптән «ТЯГ» хәрәкәте вәкилләренең закон проектларын, хакимиятнең теләсә кайсы баскычында кабул ителә торган карарларны гомумгражданлык тикшерүләрендә, гамәлдәге законнарын бәяләүдә һәм аларны куллануның нәтиҗәлелеген билгеләүдә катнашуын тәэмин итүне күздә тота.

Хакимиятнең закон чыгару һәм башкарма органнары, сәяси партияләр һәм программа-сәяси карашлары «ТЯГ» хәрәкәте позициясенә туры килә торган иҗтимагый оешмалар вәкилләре белән конструктив һәм җаваплы диалог шулай ук безнең алда торган максатларга ирешүнең нәтиҗәле һәм инде сыналган ысулы булып тора.

«ТЯГ» хәрәкәте, чын демократик дәүләт төзү бары тик «кече пространстволар демократияләре»н булдырганда гына мөмкин – гражданнар җәмгыяте халык үзенең көндәлек мәсьәләләрен үзе хәл итә алган җирдә генә туа, дигән нигезләмәдән чыгып эш итә. Республикада муниципаль реформаны гамәлгә ашыруда күп эш башкарылды, җирле үзидарә инициативаларын, аларны гамәлгә ашыруда җәмәгатьчелекнең киң даирәсен, шул исәптән  «ТЯГ» хәрәкәте тарафдарларын актив җәлеп итеп, хуплау һәм ярдәм итү тәҗрибәсен алга таба да үстерергә кирәк.

«ТЯГ» хәрәкәте Россиянең хакимиятләрне бүлгәләү, халык хокуклары, парламент демократиясе, федерализм һәм җирле үзидарә принципларында корылган демократик дәүләт төзелешен, шулай ук хакимиятнең  җирле, төбәк һәм федераль органнары вәкаләтләрен һәм вазифаларын төгәл чикләүне хуплап чыга.

Без – илебезнең федератив дәүләт төзелешен чикләргә, милли-дәүләт оешмаларын бетерергә тырышуларга каршы. Ил белән идарә итү «җайлы» булсын дип, дәүләтне тагын да ныграк үзәкләштерү максатыннан, төбәкләрне ясалма эреләндерүгә каршы.

Илнең иминлеге, муллыгы аның  төбәкләре  иминлегеннән аерылмый, нәкъ менә шунда яңа «үсеш нокталары» барлыкка килергә тиеш. Шуннан чыгып, «ТЯГ» хәрәкәте Татарстан Республикасының икътисади һәм сәяси мөстәкыйльлеген алга таба  да ныгыту, федераль үзәк һәм республика  арасындагы шартнәмәгә нигезләнгән мөнәсәбәтләрне үстерү һәм камилләштерүне күтәреп чыга.    

Хакимиятнең сәяси идарәдә демократик, ачык механизм буларак эшчәнлеге, аның җәмгыять белән даими һәм тигез дәрәҗәдә тотрыклы сөйләшүләрен тәэмин итүе гражданнар тарафынан хакимият структуралары эшчәнлегенең бердәй кабул ителүе, шунлыктан гамәлгә кертелә торган сәяси карарларны хуплау тагын да зуррак мөмкинлекләр тудыру өчен тиешле шарт булып тора.

Хакимият органнарының мәгълүмати ачыклыгын хокукый тәэмин итү һәм бу өлкәдә җәмгыяви тикшерү системасын булдыру зарур, дип саныйбыз. Хакимият органнары эшчәнлегенең ачыклыгы һәм үтә күренмәлелеге кеше хокукларын һәм иреген чикләү дәрәҗәсен киметә, бу исә башка хокукларны яклау механизмы булып тора. Әлеге хокукларны гамәлгә ашырмый торып, гражданнарга дәүләт һәм иҗтимагый идарәдә актив катнашу, җирле үзидарәне үстерүгә ярдәм итү мөмкин түгел.

«ТЯГ» хәрәкәте эшчәнлеге, гамәлгә кертелгән көненнән башлап, демократик җәмгыять нигезләре буларак сүз иреген, массакүләм мәгълүмат чаралары бәйсезлеген танудан тора. Бугенге көндә без мәгълүмати кырда шактый үзгәреш күрәбез.  «Традицион» массакүләм мәгълүмат чараларына җитди көндәш һәм йогынтылы иҗтимагый көч булып электрон ресурслар һәм социаль челтәрләр тора. Без, сүз иреген хуплап, объектив мәгълүматка хокук таләп итәбез һәм массакүләм мәгълүмат чараларының, таратыла торган хәбәрләрнең сыйфаты, дөреслеге, шулай ук үз эшчәнлегенең әхлакый нәтиҗәләре өчен җаваплылыгын көчәйтүне алга куябыз.

Без Татарстан Республикасында, республиканың тотрыклы үсеше һәм чәчәк атуы, аның бөтен халкының иминлеге нигезләре буларак,   конфессиялар арасында, конфессиялар эчендә һәм җәмгыятьтә милләтара имин һәм килешеп яшәү, тотрыклылыкны саклауда нык фикерле тарафдар булып калабыз. Җәмгыять дини һәм милли экстремизмның бернинди чагылышын да кабул итәргә тиеш түгел. Бу явызлык белән көрәш акылга муафыйк һәм кысадагы милли сәясәттән, җәмгыятьнең рухи-әхлакый нигезләрен ныгытудан башка мөмкин түгел.

Рухи яңарыш шактый катлаулы, вакыты-вакыты белән каршылыклы, дәүләт һәм җәмгыятьнең барлык сәламәт көчләрен бергә туплауны, ата-бабаларыбыздан килгән гореф-гадәтләрне тоту һәм мирасны саклауны таләп итә торган процесс булып чыкты. Барлык дини конфессияләр республиканың рухи мохитен яңарту һәм үстерү эшенә хәленнән килгәнчә өлеш кертергә тиеш, дип саныйбыз. Шул ук вакытта антисоциаль, законга каршы юнәлештәге дини төркемнәр һәм оешмалар гамәленә дәүләт тарафыннан катгый чик куелырга тиеш.

 

Нравится

О движении

Доклад

Председателя Высшего совета

на VIII съезде

Республиканского общественного движения

«Татарстан - новый век»